Frank
Vandenbroucke

Onze gezondheidszorg moet garanderen dat de best mogelijke zorg voor iedereen beschikbaar, toegankelijk en betaalbaar is en blijft. Om die ambitie waar te maken moeten we investeren en hervormen.  

Ziekenfondsen vervullen een unieke rol binnen onze gezondheidszorg. Als uitvoerder van de ziekteverzekering en actieve dienstverlener vormen ze een essentiële schakel in de toegang die alle burgers hebben tot betaalbare zorg. Zo staan ze dicht bij hun leden, ook de meest kwetsbaren: laagdrempelig, nabij en betrokken. Ze informeren, begeleiden, adviseren en verdedigen hen. Ze vertegenwoordigen burgers binnen de overlegorganen van de ziekteverzekering.  

Ziekenfondsen zijn historisch gegroeid als sociale ledenorganisaties waarin mensen middelen samenbrachten om elkaar bij ziekte te ondersteunen. Solidariteit stond daarbij centraal: samen de kosten dragen van ziekte en mensen ook zekerheid bieden in hun levensonderhoud.  

De samenleving is echter sterk veranderd sinds het ontstaan van de mutualiteiten. De geneeskunde kan vandaag veel meer dan vroeger. Mensen leven langer en blijven langer actief, maar leven ook vaker met chronische aandoeningen. Er is meer aandacht voor preventie en mentaal welzijn. Onze samenleving is bovendien sneller en zeer vaak digitaal geworden. Dat alles heeft gevolgen voor de rol van mutualiteiten. 

De stijging van het aantal langdurig zieken is daar een duidelijk voorbeeld van. Hier past een collectieve mea culpa: we hebben deze mensen te lang aan hun lot overgelaten. Ze kregen een uitkering, maar te weinig of zelfs geen ondersteuning om hun mogelijkheden en talenten opnieuw te benutten. Gelukkig groeit de laatste jaren het besef dat het anders moet. Grondig anders. Herstel betekent meer dan medische zorg alleen. Het betekent ook kijken naar wat iemand nog wél kan, en mensen stap voor stap (terug) begeleiden richting een plaats in de samenleving en, waar mogelijk, opnieuw naar werk. In plaats van een louter negatieve benadering pleiten we resoluut voor een positieve aanpak van wie langdurig ziek is.  

Arbeidsongeschiktheid is een gezondheidsvraagstuk bij uitstek. 

Mutualiteiten spelen daarin een sleutelrol. Ze betalen niet alleen zorg terug, maar ook ziekte-uitkeringen. Hun adviserend artsen beoordelen of en wanneer iemand opnieuw aan de slag kan. Daarbij worden zij steeds vaker ondersteund door multidisciplinaire teams van verpleegkundigen, psychologen, kinesitherapeuten, sociaal werkers en terug-naar-werkcoördinatoren. Ziekenfondsen hebben de unieke positie dat ze zowel de uitkering van iemand die arbeidsongeschikt is als de gezondheidszorg voor die persoon beheren, en in het beheer van de ziekteverzekering zowel mee richting kunnen geven aan het beleid inzake gezondheidszorg als het beleid inzake arbeidsongeschiktheid. Die dubbele rol creëert belangrijke opportuniteiten, om de ommekeer die nodig is te realiseren, en tegelijkertijd ook een grote verantwoordelijkheid bij de ziekenfondsen.  

Hervormingen in de aanpak van arbeidsongeschiktheid zijn op gang gebracht, maar – naast de uitvoering van maatregelen die reeds beslist zijn maar nog in de pijplijn zitten – blijft er veel werk aan de winkel. Een belangrijke werf is de vraag hoe we ‘arbeidsongeschiktheid’ in de samenleving van vandaag best definiëren en beoordelen. Rapporten tonen dat controleartsen van het RIZIV soms oordelen dat meer mensen opnieuw aan de slag kunnen dan adviserend artsen van de ziekenfondsen inschatten. Dat artsen soms verschillend oordelen, is logisch en onvermijdelijk. Maar we moeten verder durven kijken. Stellen mutualiteiten vandaag voldoende de vraag naar wat iemand nog wél kan betekenen in de samenleving? Wordt er breed genoeg gekeken naar welke jobs nog haalbaar zijn? Het feit dat iemand zijn vroegere job niet meer kan uitoefenen, betekent niet dat er nergens anders nog perspectief is. Dat vraagt een correcte evaluatie én intensieve begeleiding. 

Ziekenfondsen moeten hun sociale en solidaire missie blijvend waarmaken: precies daarom moeten ze mee evolueren met de uitdagingen van vandaag. Dat betekent: hun leden maximaal kansen bieden door hen te informeren, begeleiden, adviseren en verdedigen. Onafhankelijk, maar steeds vanuit een duidelijke maatschappelijke visie. Een visie die kiest voor sterke zorg, kwaliteitsvolle begeleiding en maximale participatie. 

Het hervormingspact voor de mutualiteiten dat ik voorstel, is kritisch maar vertrekt resoluut vanuit die visie. Hun unieke positie tussen markt en overheid, als gezondheidsorganisaties, moet net worden versterkt. Het zijn geen winst-gedreven bedrijven, maar evenmin overheidsinstellingen die louter uitvoeren wat politiek wordt beslist. Juist die positie tussen beide maakt hen waardevol: als maatschappelijke tegenkracht én als dam tegen een doorgedreven privatisering van de zorg. Het Amerikaanse model toont waar dat toe kan leiden: duurdere zorg, grotere ongelijkheid en minder gezondheidswinst. Dat is niet de richting die wij uit willen. 

Daarom steunt dit hervormingspact op drie duidelijke pijlers: 

1. Een volledige focus op gezondheids- en zorgdoelstellingen. 
   De werking van de mutualiteiten — zowel binnen de verplichte ziekteverzekering, de verplichte en facultatieve aanvullende verzekeringen als de uitkeringsverzekering — moet veel sterker gericht zijn op gezondheid, kwaliteitsvolle zorg en begeleiding. Mutualiteiten zullen daarbij ook meer resultaatgericht worden geëvalueerd en afgerekend. Dit betekent ook dat eventuele overwinsten die ziekenfondsen boeken op hun facultatieve verzekeringen -zoals bijkomende hospitalisatieverzekeringen- integraal geherinvesteerd worden ten voordele van de verzekerden en de leden.  
    
2. Meer efficiëntie en samenwerking. 
   Het plan zet in op een verhoging van de efficiëntie, zowel binnen de verschillende landsbonden als over de landsbonden heen. Provinciale ziekenfondsen dienen te fuseren zodat de slagkracht verhoogt. Ziekenfondsen moeten resoluut inzetten op digitalisering, en hier waar nodig hun krachten bundelen.  
    
3. Maximale transparantie en goed bestuur. 
   Transparantie moet de norm zijn. Daarom worden mogelijke belangenconflicten aangepakt en worden de regels rond bestuur en controle verder versterkt.  

Dit hervormingsplan gelooft in de kracht en het belang van mutualiteiten. Het is een uitgestoken hand. Het vertrekt vanuit hun unieke positie: tussen overheid en markt, dicht bij hun leden, en met een uitgesproken focus op kansen, solidariteit en maatschappelijke vooruitgang. 

Vanzelfsprekend zijn ziekenfondsen maar één van de verantwoordelijke actoren om te zorgen voor goede gezondheidszorg en voor re-integratie in de samenleving van mensen die getroffen zijn door ziekte: behandelende artsen, arbeidsartsen, werkgevers, regionale bemiddelingsdiensten… ze hebben allemaal een deel van de verantwoordelijkheid. Daarom organiseren we binnenkort ook een Ronde Tafel over Terug-naar-Werk, met àlle betrokkenen. Maar het feit dat er een gedeelde verantwoordelijkheid is, neemt niet weg dat de aanpak van de ziekenfondsen sterker en beter moet worden. Het hervormingspact dat hier voorligt gaat over veel meer dan arbeidsongeschiktheid en langdurig zieken, maar dat ziekenfondsen een unieke rol spelen en moeten blijven spelen in de aanpak van arbeidsongeschiktheid is één van de uitgangspunten van dit pact.