De voorspellingen sinds de start van Arizona: het beleid buigt de trend om

Kernboodschap

De opeenvolgende ramingen van het RIZIV sinds februari 2025 tonen een duidelijke trendbreuk. Bij de start van de Arizona-regering verwachtte het RIZIV nog een ononderbroken stijging van het aantal invaliden en van de uitgaven. In de actuele begroting (juni 2026) daalt het aantal invaliden jaar na jaar. Die ommekeer valt samen met de integratie van de maatregelen van de vierde golf van de hervorming Terug Naar Werk.

• Aantal invaliden: in februari 2025 raamde het RIZIV 611.732 invaliden in 2029, een stijging met 12,3% tegenover 2025. De actuele begroting komt voor 2029 uit op 489.289 invaliden. Dat zijn er 122.443 minder (min 20,0%). Tussen 2025 en 2029 daalt het aantal invaliden nu met 9,0%.
• Uitkeringsdagen: voor 2029 raamt het RIZIV nu 158,0 miljoen uitkeringsdagen, tegenover 191,9 miljoen bij de start van de regering (min 17,6%).
• Uitgaven: de geraamde uitgaven voor 2029 liggen 2,35 miljard euro lager dan bij de start van de regering (10,58 tegenover 12,93 miljard euro). Over de jaren 2026 tot en met 2029 samen gaat het om 5,14 miljard euro minder uitgaven.
• Maatregelen: in februari 2025 zorgden de maatregelen per saldo nog voor een meerkost (421 miljoen euro in 2029). In de actuele begroting leveren ze per saldo een besparing op van 1,29 miljard euro in 2029 en 1,51 miljard euro in 2030.
• Andere hervormingen: de verhoging van de pensioenleeftijd, de hervorming van de werkloosheid en de inkanteling van het medisch pensioen van de ambtenaren zorgen voor extra instroom in de invaliditeit. Zonder die instroom zou het aantal invaliden in 2030 nog 25.877 lager liggen en zouden de uitgaven 511 miljoen euro lager zijn. Die meerkost is geen gevolg van het re-integratiebeleid, maar van hervormingen in andere takken van de sociale zekerheid.

Het gaat om ramingen, niet om vastgestelde resultaten. Het grootste deel van de verschuiving tussen de ramingen volgt rechtstreeks uit de maatregelen (ongeveer 70% van de daling van de uitgaven tegenover de raming van juni 2025). De rest komt uit bijsturingen van de basisraming. Het laatste deel van deze nota gaat daar dieper op in.

Bronnen en werkwijze

We baseren ons op tabellen van het RIZIV met de budgettaire situatie voor 5 verschillende situaties:

1. Budget bij het begin van de Arizona-regering - februari 2025
2. Budget bij de eerste integratie van de 3de golf - juni 2025
3. Budget bij de eerste integratie van de 4de golf - februari 2026
4. Actuele begroting - juni 2026 (actualisatie kostprijs 4^de golf)
5. Actuele begroting - juni 2026 - zonder extra instroom (door verhoging pensioenleeftijd, werkloosheid, ambtenaren)

Voor elk van deze situaties wordt de volgende informatie weergegeven:

• De evolutie van het aantal invaliden, waarbij er een onderscheid wordt gemaakt tussen de basistrend en de meer/mindergevallen ten gevolge van de verschillende maatregelen
• De evolutie van het aantal uitkeringsdagen, waarbij er een onderscheid wordt gemaakt tussen de gewone uitgaven en de dagen gelinkt aan maatregelen
• De evolutie van het aantal uitgekeerde bedragen, waarbij er een onderscheid wordt gemaakt tussen de gewone uitgaven en de bedragen gelinkt aan maatregelen
• De evolutie van de budgettaire impact (bedragen+dagen) van de verschillende kostende/besparingsmaatregelen, gedetailleerd per maatregel.

Op basis van deze cijfers werden grafieken gemaakt met een vergelijking tussen de betreffende situaties, via een grafische voorstelling van de evolutie van het totale aantal invaliden, het totale aantal uitkeringsdagen, de totale uitgekeerde bedragen en de budgettaire impact van de besparingsmaatregelen voor de verschillende budgettaire oefeningen.

Opmerkingen voor een correcte interpretatie

• Afhankelijk van het moment dat het betreffende budget werd opgesteld, is het basisbudget (voor toepassing van de maatregelen) niet altijd hetzelfde. Na een zekere tijd wordt een maatregel meegenomen in de basis en niet langer apart opgenomen in de maatregelen.

Zo worden bijvoorbeeld in het budget bij de start van Arizona bepaalde maatregelen nog apart vermeld, waarna deze in de daaropvolgende budgetten niet meer apart worden aangegeven. Dit is omdat vanaf de begroting 3^de golf de impact van deze maatregelen mee in het basisbudget wordt vervat.

Hetzelfde geldt ook voor de verhoging van de pensioenleeftijd, waarbij de budgettaire impact van de verhoging naar 66 jaar voor het dienstjaar 2025 in de actuele begroting al in de basis wordt hernomen. De resterende budgettaire impact betreft de doorwerking van de verhoging tot 66 jaar, alsook de bijkomende verhoging tot 67 jaar op 1/1/2030.

• De 5^de situatie vertrekt vanuit de actuele begroting, waaruit de bijkomende meerkost vanaf 2026 ten gevolge van de verhoging pensioenleeftijd (inclusief de bijkomende verhoging in 2030), de inkanteling van het medisch pensioen ambtenaren, en de hervorming van de werkloosheid werd verwijderd. De bijkomende gevallen + meerkost van 2025 ten gevolge van de verhoging van de pensioenleeftijd in 2025 zitten echter al in het basisbudget vervat (zoals hierboven aangegeven), waardoor deze in het basisbudget wel mee in rekening zijn genomen.

Gelet hierop wordt in de grafieken steeds gewerkt met de totalen (basis + maatregelen), aangezien de basissen dus niet altijd vergelijkbaar zijn.

Voor alle tabellen geldt dus: de cijfers zijn totalen (basis plus maatregelen) in lopende prijzen. In de tabel met het totaal van de maatregelen staat een positief bedrag voor een netto meerkost en een negatief bedrag voor een netto besparing. De raming van februari 2025 liep maar tot 2029; voor 2030 is er in die raming geen cijfer.

1. Aantal invaliden

De twee ramingen van 2025 (februari en juni) vallen bijna samen. Beide gaan uit van een toename met 16.000 à 17.000 invaliden per jaar, tot 611.732 in 2029 en 633.178 in 2030.

Met de integratie van de vierde golf in februari 2026 buigt de curve af. Het aantal invaliden stabiliseert dan rond 540.000 à 550.000. In de actuele begroting daalt het aantal elk jaar, van 537.728 in 2025 naar 489.289 in 2029. Het vertrekpunt 2025 ligt in de actuele begroting bovendien 8.362 invaliden lager dan in de vorige ramingen, omdat die begroting rekent met recentere gegevens over 2025.

De stijging in 2030 (plus 12.395) betekent geen einde van de daling. Ze volgt vooral uit de verhoging van de pensioenleeftijd naar 67 jaar op 1 januari 2030: wie langer in het stelsel blijft, kan ook langer invalide zijn. In de variant zonder extra instroom zet de daling zich in 2030 voort (475.807 invaliden).

Tegenover de raming bij de start van de regering telt de actuele begroting in 2029 122.443 invaliden minder (min 20,0%). Tegenover de raming van juni 2025 zijn dat er in 2030 131.494 minder (min 20,8%).

2. Aantal uitkeringsdagen

Het aantal uitkeringsdagen volgt hetzelfde patroon. In de ramingen van 2025 stijgt het aantal dagen tussen 2025 en 2029 met 13,6 à 14,3%. Na de integratie van de vierde golf stabiliseert het rond 169 à 172 miljoen dagen. In de actuele begroting daalt het naar 158,0 miljoen in 2029 en 157,0 miljoen in 2030, of 5,3% minder dan in 2025.

Anders dan bij het aantal invaliden daalt het aantal dagen in 2030 nog licht (min 1,1 miljoen). De extra instroom door de hogere pensioenleeftijd remt de daling af, maar keert ze niet om. Het verschil met de variant zonder extra instroom loopt op van 1,9 miljoen dagen in 2026 tot 7,3 miljoen dagen in 2030.

Tegenover de raming van juni 2025 gaat het in 2030 om 38,3 miljoen uitkeringsdagen minder (min 19,6%).

3. Uitgekeerde bedragen

Bij de start van de regering raamde het RIZIV een stijging van de uitgaven met 24,5% tussen 2025 en 2029, tot 12,93 miljard euro. In de actuele begroting stijgen de uitgaven over dezelfde periode met 4,5%, tot 10,58 miljard euro. In 2029 dalen de uitgaven zelfs in absolute termen (min 263 miljoen euro tegenover 2028).

De uitgaven dalen minder sterk dan het aantal dagen, omdat het gemiddelde bedrag per uitkeringsdag stijgt. Dat is vooral het gevolg van indexering en welvaartsaanpassingen.

Het verschil met de raming van februari 2025 bedraagt 2,35 miljard euro in 2029 (min 18,2%). Tegenover de raming van juni 2025 gaat het om 2,60 miljard euro in 2030 (min 19,5%). Over de jaren 2026 tot en met 2029 samen voorziet de actuele begroting 5,14 miljard euro minder uitgaven dan de raming bij de start van de regering. Zonder extra instroom zouden de uitgaven in 2030 nominaal nagenoeg op het niveau van 2025 blijven (plus 1,0%).

4. Budgettaire impact van de maatregelen

De tabel toont het nettosaldo van alle maatregelen die apart in de begroting staan: kostende maatregelen (positief) en besparingsmaatregelen (negatief).

Bij de start van de regering en na de derde golf zorgden de maatregelen per saldo voor een meerkost. In de raming van februari 2025 liep die op tot 421 miljoen euro in 2029. Met de vierde golf keert het saldo om. Vanaf 2027 leveren de maatregelen een netto besparing op, die in de actuele begroting oploopt tot 1,29 miljard euro in 2029 en 1,51 miljard euro in 2030.

De actualisatie van juni 2026 bevestigt de orde van grootte van de raming van februari 2026. In 2029 is de geraamde nettobesparing iets groter (1,29 tegenover 1,26 miljard euro), in 2030 iets kleiner (1,51 tegenover 1,63 miljard euro).

Het verschil tussen de actuele begroting en de variant zonder extra instroom is de meerkost van de hogere pensioenleeftijd, de werkloosheidshervorming en de inkanteling van het medisch pensioen van de ambtenaren. Die meerkost loopt op tot 511 miljoen euro in 2030. Zonder die meerkost bedraagt de nettobesparing van de maatregelen 2,02 miljard euro in 2030.

Wat de cijfers wel en niet aantonen

De cijfers zijn ramingen. Voor de jaren vanaf 2026 steunen ze op hypotheses van het RIZIV over het effect van de maatregelen. Of het beleid die effecten ook werkelijk haalt, zal pas blijken uit de realisatiecijfers van 2026 en 2027.

Niet het volledige verschil tussen de ramingen is beleidseffect. Een deel komt uit bijsturingen van de basisraming: recentere gegevens, gewijzigde parameters en maatregelen die na verloop van tijd in de basis zijn opgenomen. Tegenover de raming van juni 2025 dalen de uitgaven in 2029 met 1,95 miljard euro. Daarvan volgt 1,41 miljard euro (72%) rechtstreeks uit de wijziging van het saldo van de maatregelen. In 2030 gaat het om 1,81 van de 2,60 miljard euro (70%).

Het lagere vertrekpunt in 2025 (8.362 invaliden minder dan eerder geraamd) wijst erop dat de invaliditeit minder snel groeit dan verwacht. Welk deel daarvan aan de eerdere golven van de hervorming toe te schrijven is, laten deze tabellen niet toe te bepalen. Maar je kunt er inderdaad wel vanuit gaan dat die golven een rol hebben gespeeld.

De vergelijking tussen februari 2026 en juni 2026 is de zuiverste, omdat beide ramingen de vierde golf bevatten. De actualisatie zwakt de verwachte trendbreuk niet af: de actuele raming ligt in 2029 49.159 invaliden en 628 miljoen euro lager.

Conclusie

De opeenvolgende RIZIV-ramingen tonen dat het beleid de trend ombuigt. Bij de start van de regering stevende het stelsel af op meer dan 610.000 invaliden en bijna 13 miljard euro uitgaven in 2029. De actuele begroting raamt voor dat jaar minder dan 490.000 invaliden en 10,6 miljard euro uitgaven. Ongeveer 70% van die verschuiving volgt rechtstreeks uit de maatregelen, die per saldo van een meerkost naar een besparing van 1,5 miljard euro in 2030 gaan. De extra instroom die in 2030 zichtbaar wordt, komt uit hervormingen buiten de invaliditeitsverzekering en niet uit een gebrek aan effect van het re-integratiebeleid.

De realisatiecijfers van 2026 en 2027 zullen moeten bevestigen dat de geraamde effecten ook werkelijk gehaald worden. Tot dan is de sterkste verdedigbare formulering dat het beleid volgens alle recente ramingen de verwachte trendbreuk oplevert.